Manohar Naik - Hypnosis and Mind development Guru

Hypnotism: Believe it or not- Article in Times of India

2009-02-09T03:36:00.000-08:00

Is hypnotism a science or a sham? Supriya Newar was at a hypnotism show by Mumbai-based Manohar Naik. She reports there is more to hypnotism than meets the eye. Mass hypnotism is the stuff legends are made of. Old-timers in the city continue to swear by senior P C Sorcar's feat in hypnotising an entire audience into believing that the clock had been set back. Junior Sorcar too is credited with the use of hypnotism while making a train or even the Taj Mahal 'disappear' for a minute or so. It was with curiosity that several hundred Kolkatans converged at Kala Mandir recently to watch, first hand, a psychology teacher-cummass hypnotist from Mumbai perform. Manohar Naik could actually be the real life version of the Pied Piper of Hamlyn. Even without blowing on the flute, he still managed to persuade some 40 odd adults to go up on stage and obey his commands. He looks inconspicuous enough and could well pass for a middle-class Maharashtrian on a private visit to the city. But Naik explains he has taught psychology at SNDT college, Mumbai, for over a decade but his passion lay in magic. It was while assisting an amateur magician, Raghuvir, that he was inspired into taking up hypnotism. “It was my guru Raghuvir who often complimented me on my concentration, introduced me to hypnotism and said I should give it a try.” He took up the challenge and thereafter also took training under hypnotists like Paul Golden of England. So is hypnotism magic? “No”, he says firmly. “It is simply the power of awakening the sub conscious mind of a human being which is supposedly nine times stronger than the conscious one. And it is something that requires a certain technique and tons of concentration.” A typical show of Naik starts with him inviting 40-50 adults from the audience to come and get 'hypnotised'. People at Kala Mandir seemed to respond readily enough, some out of curiosity and some to prove that they cannot be hypnotised. Once the people take the stage, he divides them into two groups – men and women and starts giving them simple orders in Hindi, like, “ ankhen band kar le, aapko bahut anand aa raha hae, aap hil rahe hae ,” and so on. The light is dimmed as his subjects start obeying him. He then gets them into stage two, wherein the ladies sit and pretend to sow or paint or study while the men are ordered to let their hair down and gyrate to tune ranging from ' Rambha Ho Ho ' to ' Madhuban mein Radhika '! Just when you begin to conclude that the whole thing is a farce, he does an unexplainable 'item'. He calls a middle-aged gentleman from the audience and gets one of the participants who is apparently in a state of trance, laid on two chairs. He then invites the member of the audience to stand on the stomach of the man in a trance. The supine man fails to even flinch. Established city magicians remain sceptical. Prince Seal, performing for the last 32 years, feels that mass hypnotism is more or less unattainable. “Very few people can do it as it would require immense practice and extraordinary talent.” However, Seal clarifies that theoretically, it is possible to heal people who are suffering from addiction, trauma or psychosomatic diseases by hypnotism. Naik admits that people often doubt his skills and his performance. But he insists that he can help people drastically improve their concentration and their memory. He claims to have successfully held a number of workshops in the country and plans to hold one in Kolkata later this year. And if he can command a full house on an evening when India took on Sri Lanka in the final of the ICC Cup, then we will see more of him!

संमोहनाबद्दल समज व गैरसमज

2009-02-09T03:33:00.000-08:00

संमोहनाबद्दल समज व गैरसमजसंमोहनकाराकडे अलौकिक किंवा दिव्य शक्ति असते.
संमोहनशास्त्राला मानसशास्त्राचा शास्त्रशुध्द पाया आहे. कोणत्याही संमोहनकाराकडे कोणत्याही प्रकारची अलौकिक किंवा दिव्यशक्ति नसते, मात्र कठीण परिश्रम व प्रदीर्घ साधना करावी लागते. सहसा जादूचे प्रयोग करणारे आपल्या प्रयोगाची गूढता वाढवण्यासाठी व हातचलाखी लपवण्यासाठी अशी अलौकिक शक्ति आपल्या मध्ये आहे असा दावा करतात.
संमोहनविद्या ही भानामती, जादूटोणा अथवा काळी विद्या यासारखी विद्या आहे.
या पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे संमोहनशास्त्राला मानसशास्त्रीय पाया आहे. त्यामुळे हे शास्त्र कोणीही सर्वसामान्य व्यक्ति योग्य गुरुच्या मार्गदर्शनाखाली काही काळ साधना करुन शिकू शकते. या शास्त्राने सर्वसामान्यांना दुर्गम वाटणाऱ्या गोष्टी घडवता येतात. मात्र जादूटोण्या मध्ये वर्णन केलेल्या प्रमाणे कोणालाही वश करणे, एखाद्याचा नाश करणे, गुप्त धन शोधणे इ. प्रकारचे चमत्कार करता येत नाहीत. अर्थात जादूटोना अथवा भानामती इ. प्रकारच्या काळ्या विध्येमध्ये वर्णन केलेले चमत्कार सुध्दा ऐकीव व अतिरंजित असतात. मुळातच भानामती, जादूटोणा अशा नावाने कोणतीही विद्या अस्तित्वात नाही. याबाबत प्रा. श्याम मानव व डॉ. नरेंद्र दाभोळकर यांसारख्या अंधश्रध्दा निर्मूलनाच्या जेष्ठ कार्यकर्त्यांनी भरपूर कार्य केले असून त्यातील फोलपणा वेळोवेळी उघड पाडलेला आहे.
संमोहन कोणावरही होऊ
होण्यासाठी मनाची एकाग्रता व संमोहित होण्याची इच्छा या दोन महत्वाच्या बाबी आहेत. त्यामुळे वेड्या, अतिचंचल मनोवृत्तीच्या व संमोहनास मनातून विरोध करणारया व्यक्ति (नकारात्मक विचारसरणीच्या संमोहनाची गरज वाटणाऱ्या व्यक्तिंवर अतिशय अल्पकाळात संमोहनाचा गाढ परिणाम साधता येतो. याबाबत औंध येथील प्रसिध्द ह्र्दयशल्यविशारद डॉ. अविनाश इनामदार यांच्या रुग्णालयात मला आलेला अनुभव खूपच चांगला आहे. प्रयोगादाखल ह्रदयशस्त्रक्रियेपूर्वी मी ज्या ज्या रुग्णांना संमोहन उपचार दिले, ते सर्व रुग्ण संमोहनाच्या गाढ अवस्थेत गेले व शस्त्रक्रियेसंबधी दिलेल्या सुचनांचा त्यांना खूपच फायदा झाला. संमोहित व्यक्ति संमोहनकाराची गुलाम होते व संमोहनकाराच्या आज्ञांचे तंतोतंत पालन करतेअशा प्रकारची धारणा सहसा संमोहनाचे मनोरंजक कार्यक्रम पाहिलेल्या व्यक्तिंची होते, कारण अशा प्रकारच्या कार्यक्रमांमध्ये संमोहित व्यक्ति संमोहनकारच्या सगळ्या सूचनांचे पालन करते असे दिसते. मात्र सूक्ष्म अवलोकन केल्यास असे दिसून येते की, संमोहित अवस्थेतील वर्तणूक ही रोजच्या जीवनाचेच एक अंग असते. उदा. दु:खाचा आभास करुन रडावयास लावणे, आनंदाचा अभास करुन हसायला लावणे, नृत्याची इच्छा जागृत करुन नाचावयास लावणे या सर्व सूचनांमध्ये कोणत्याही प्रकारची अनैतिक सूचना नसते. किंबहुना संमोहित अवस्थेतसुध्दा संमोहित व्यक्तिवर अंतर्मनाचे संपूर्णत: नियंत्रण प्रस्थापित असते. यामुळे नाचण्याची इच्छा नसलेल्या काही व्यक्ति संमोहित अवस्थेतसुध्दा नाच करत नाहीत. संमोहित करुन एखाद्या व्यक्तिकडून गुन्हा घडवता येतोसंमोहित व्यक्ति संमोहन अवस्थेतसुध्दा अंतर्मनाच्या पूर्ण नियंत्रणाखाली असते; त्यामुळे नैतिक - अनैतिक व कायदेशीर - बेकायदेशीर या सर्व गोष्टींची तिला जाण असते. अशा अवस्थेत कोणतीही व्यक्ति गुन्हेगार किंवा अनैतिक कृत्य आपल्या मर्जीविरुध्द करणार नाही. मात्र मुळातच सदर व्यक्ति गुन्हेगारी प्रवृत्तीची असल्यास स्वभावधर्माप्रमाणे गुन्हेगारी वर्तन करु शकेल.

संमोहन

2009-02-09T03:31:00.001-08:00

संमोहन आणि आत्मसंमोहन संमोहनशास्त्र हे मनाचे शास्त्र आहे. सर्वसाधारण कोणत्याही व्यक्तिला प्रभावी सूचनांव्दारे कृत्रिम झोपेमध्ये नेऊन अंतर्मनाशी संपर्क निर्माण करता येतो. यामुळेच या शास्त्राची अशी व्याख्या करता येईल. ‘प्रभावी सूचनांव्दारे बाह्यमनास कृत्रिम निद्रावस्थेत नेऊन अंतर्मनाशी संपर्क साधण्याच्या शास्त्राला संमोहनशास्त्र असे म्हणतात.’ संमोहन होण्याची प्रक्रिया संमोहनकार व संमोहित होणारी व्यक्ति या दोघांच्या परस्पर सहकार्यावरच अवलंबून असते. तसेच संमोहित होण्यासाठी संमोहनकाराच्या सूचनांवर मन केंद्रीत करणे आवश्यक असते. यामुळेच पूर्णत: अथवा अंशात्मक वेड्या व्यक्ति व नकारात्मक विचारसरणीचे लोक ("माझ्यावर संमोहनाचा प्रभाव होऊ शकणारच नाही", अशी धारणा बाळगणारे लोक) अशा लोकांवर संमोहन होत नाही. मात्र यापैकी चंचल आणि नकारात्मक विचारसरणीच्या लोकांचे हळूहळू मतपरिवर्तन केल्यास बऱ्याच प्रयत्नाने संमोहन होऊ शकते. संमोहनाची हलकी अवस्था संमोहनाचा प्रभाव सुरु झाल्यावर डोळे जड होऊन बंद होतात. या अवस्थेत डोळे उघडता येत नाहीत किंवा खूप ताण दिल्यावर थोडेसे उघडू शकतात. मात्र डोळे बंद ठेवणे बरे वाटते. शरीराला व मनाला थोडे शैथिल्य प्राप्त होते. सहसा कुणाशी बोलण्याची इच्छा होत नाही. मात्र आजूबाजूला घडणाया घटनांची जाणीव असते. या अवस्थेत आणखी प्रभावी सूचना दिल्यास मध्यम अवस्था प्राप्त होते. संमोहनाची मध्यम अवस्थाया अवस्थेत आजुबाजूची जाणीव खूपच पुसट होते. किंवा बऱ्याच वेळा जाणीव राहत नाही. शरीर पूर्ण शिथिल झालेले असते. संमोहित व्यक्ति दिलेल्या सूचना सहजतेने स्वीकारते. या अवस्थेनंतरच पुढे गाढ अवस्था प्राप्त होते. संमोहनाची गाढ अवस्थाया अवस्थेत आजुबाजूचे कोणतेही भान राहत नाही. संमोहित व्यक्ति ही संमोहनकाराच्या पूर्ण नियंत्रणाखाली असते. संमोहनकाराच्या सर्व सूचनांचे (अनैतिक सोडून) तंतोतंत पालन केले जाते. या अवस्थेतून जागे न होता संमाहित अवस्थेतच डोळे उघडवता येतात. संमोहित अवस्थेतून बाहेर आल्यावर या अवस्थेची आठवण राहत नाही. संमोहनाची अतिगाढ अवस्थाही समाधी सदृश अवस्था असून फारच थोड्या व्यक्तिंना ही अवस्था प्राप्त होऊ शकते. या अवस्थेत भूल न देता सुध्दा शस्त्रक्रिया करता येतात. सर्वच लोक संमोहनाच्या सगळयाच अवस्थेपर्यंत पोहचू शकत नाही. सांख्यिकी निष्कर्षाप्रमाणे सुमारे ८०% लोकांवर संमोहनाचा प्रभाव चालतो व २०% लोकांवर संमोहन होत नाही. संमोहित होण्यांपैकी ५०% हलक्या अवस्थेच्या पलीकडे जात नाहीत. ४०% मध्यम अवस्थेपर्यंत पोहचतात व केवळ १०% लोकांनाच गाढ किंवा अतिगाढ अवस्था प्राप्त होऊ शकते. वर वर्णन केलेल्या संमोहनाच्या अवस्था या ढोबळ मानाने सांगितल्या आहेत. प्रत्यश्रात या अवस्थांना सिमारेषा नाही, तसेच सूचनांचा परिणाम मिळवण्यासाठी मध्यम गाढ किंवा अतिगाढ अवस्थाच निर्माण झाली पाहिजे अशी आवश्यकता नाही. हलक्या अवस्थेत दिलेल्या सूचनांचा सुध्दा योग्य परिणाम मिळतो. व्यक्तिमत्व विकास साधून यशस्वी जीवन जगण्यासाठी चांगल्या सूचना अंतर्मनापर्यंत पोहोचल्या पाहिजेत. तसेच वारंवार त्यांची जळणी केल्यास त्या अंतर्मनात खोलवर रुजतात व दीर्घकाळ चांगला परिणाम मिळतो. अशाप्रकारे अंतर्मनाशी संपर्क साधण्यासाठी संमोहित होणे आवश्यक आहे.